Gazze’de 61 milyon ton enkaz için 10 yıllık temizlik

Gazze’de 61 milyon ton enkazın kaldırılmasının 7 ila 10 yıl sürebileceği belirtiliyor. Yıkıntıların altında 8 ila 10 bin ceset aranıyor.

Gazze’de savaşın geride bıraktığı yıkım, bölgenin yeniden ayağa kaldırılmasını yıllara yayılan zorlu bir sürece dönüştürdü. Birleşmiş Milletler tahminlerine göre Gazze’de 61 milyon ton enkaz bulunuyor. Bu yığınların temizlenmesinin 7 ila 10 yıl sürebileceği ve operasyonun milyarlarca dolara mal olabileceği belirtiliyor.

İsrail saldırılarında binlerce kişi hayatını kaybederken, çok sayıda insan da yaralandı. Yıkılan evler, iş yerleri ve altyapı tesisleri Gazze’nin geniş bölümünü enkaz altında bıraktı. Tel el-Heva Mahallesi’nde yalnızca bir sokağın sınırlı bir bölümünü temizlemek bile bütün gün sürdü.

Enkaz temizliği ağır ve tehlikeli ilerliyor

Birleşmiş Milletler mühendisi Ahmed Alyan, çalışmaların boyutunu anlatırken, yürütülen faaliyetin denizi kaşıkla boşaltmaya benzediğini söyledi. Alyan, Dünya Gıda Programı ekibiyle birlikte bir dönem mağazalar, ofisler ve evlerle dolu olan Beyrut Caddesi’nde görev yapıyor. Bugün ise cadde, yıkıntılar nedeniyle büyük ölçüde kullanılamaz durumda.

Enkaz yığınları yolları kapatırken, bombardımanlarda hasar gören ve tıkanan drenaj sistemi nedeniyle bazı bölgelerde kanalizasyon suları yüzeye çıkıyor. Hasarlı binaların çevresinde yaşamaya çalışan yerinden edilmiş aileler, hem yıkıntıların hem de altyapı sorunlarının oluşturduğu risklerle karşı karşıya bulunuyor.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı Filistin Özel Temsilcisi Jaco Cilliers, Gazze’deki enkaz miktarını 61 milyon ton olarak açıkladı. Cilliers’e göre bu miktar, son 18 yılda dünya genelindeki savaşlarda oluşan toplam enkazın yaklaşık 20 katına denk geliyor.

Temizlik ekipleri, çalışmalar sırasında cesetlerin yanı sıra patlamamış mühimmatlarla da karşılaşıyor. Şimdiye kadar 580 kilometrelik yolun temizlenmesi, yardım kamyonlarının, kurtarma ekiplerinin ve bölge sakinlerinin hareketini kısmen kolaylaştırdı.

Enkazın yalnızca küçük bölümü kaldırılabildi

İki yılı aşkın çalışmanın ardından yaklaşık 907 bin ton enkaz kaldırıldı. Bunun 300 bin tondan fazlası geri dönüştürülerek yeniden kullanıldı. Ancak ulaşılan miktar, Gazze’deki toplam enkazın yalnızca yaklaşık yüzde 1,5’ini oluşturuyor.

Gerekli ekipmanların bölgeye girişine yönelik kısıtlamalar, operasyonu daha da güçleştiriyor. Yardım kuruluşları, bazı malzemelerin çift amaçlı kullanılabileceği ve Hamas’a fayda sağlayabileceği gerekçesiyle ekipman girişinin engellendiğini belirtiyor. Dünya Gıda Programı’nın çalışmaları başlangıçta yalnızca yardım kamyonlarına geçiş açmak için enkazı yol kenarlarına taşımakla sınırlı kaldı. Devam eden saldırılar nedeniyle bazı yolların birden fazla kez temizlenmesi gerekti.

Gazze’de faaliyet gösteren kuruluşlar, kaldırılan malzemeyi mümkün olduğunca yeniden değerlendirmeye çalışıyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, yol ve kritik altyapı kalıntılarının işlendiği beş enkaz kırma sahası kurdu. Beton dışı malzemeler ayrıştırıldıktan sonra beton parçalanarak daha küçük boyutlara getiriliyor.

Yeni makinelerin bölgeye sokulamaması nedeniyle Gazze’de savaş öncesinden kalan yedi kırıcıya güveniliyor. Bu makinelerden ikisi, geçen yıl yerel mühendisler tarafından mevcut modellere dayanılarak yeniden inşa edildi.

Geri dönüştürülen malzemeler yollar ve barınaklar için kullanılıyor

Kırma tesislerinde kamyonlarla taşınan enkaz boşaltılırken yoğun gürültü ve toz oluşuyor. Kullanımdaki makinelerin önemli bölümü yıpranmış durumda. Yedek parça, motor yağı ve bakım malzemelerinin yetersizliği nedeniyle cihazlar sık sık arızalanıyor.

İşlenmiş enkazın bir bölümü yolların onarımı ve çukurların doldurulması için kullanılıyor. Bazı malzemeler ise çadır ve geçici barınakların altına serilerek yağmur suyu ile kanalizasyonun yaşam alanlarına ulaşmasının önüne geçilmeye çalışılıyor.

Dünya Gıda Programı ekibinden Nehal Ebu Hasan, bu malzemelerin yol yapımında kullanılan doğal kaynaklar kadar kaliteli olmadığını belirtti. Ancak Ebu Hasan’a göre Gazze’de mevcut koşullar nedeniyle başka bir seçenek bulunmuyor.

Temizlenen yollar, bölge sakinlerinin günlük yaşamını da kısmen kolaylaştırıyor. Tel el-Heva’da yaşayan İbrahim Daradona, yolların genişlemesiyle araçların daha rahat ilerlediğini, kemirgen ve böceklerin azaldığını söyledi. Daradona, enkazın özellikle çevresinde oynayan çocuklar için ciddi tehlike oluşturduğunu ifade etti.

Yıkıntıların altında 8 ila 10 bin ceset aranıyor

Gazze’de 61 milyon ton enkaz, yalnızca altyapının yeniden kurulması açısından değil, insan kalıntılarına ulaşılması bakımından da büyük bir sorun oluşturuyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın aktardığı tahminlere göre, yıkıntıların altında 8 ila 10 bin arasında ceset bulunuyor.

Kuruluş, insan kalıntılarının olabileceği alanları belirlemek ve temizleme çalışmalarında bu bölgelere öncelik vermek için Uluslararası Kızılhaç Komitesi gibi kuruluşlarla koordinasyon yürütüyor. Kalıntıların tespit edilmesi, uygun biçimde çıkarılması ve dini defin kurallarına saygı gösterilmesi amacıyla adli bir süreç hazırlanıyor. Ailelere gerekli belgelerin teslim edilmesi de çalışmaların önemli bir parçası olarak görülüyor.

Gazze’de 2,1 milyondan fazla yerinden edilmiş kişinin çadırlarda veya geçici barınaklarda yaşadığı belirtiliyor. Enkazın kaldırılması, insanların güvenli biçimde hareket edebilmesinin yanı sıra dükkânların ve küçük işletmelerin yeniden açılması için de alan oluşturuyor. Hasarlı iş yerlerinin önündeki yıkıntılar temizlendiğinde bazı işletmelerin yaklaşık 20 gün içinde yeniden faaliyete geçtiği aktarılıyor.

Patlamamış mühimmat ve sağlık riskleri sürüyor

Yollarda ve binaların arasında bulunan patlamamış mühimmat, temizlik ekipleri ile bölgeye dönen aileler için ciddi tehlike yaratıyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ve Dünya Gıda Programı, çalışmalara başlamadan önce ilgili kuruluşlarla koordinasyon sağlıyor. Patlayıcı madde temizleme kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle tüm mühimmat etkisiz hale getirilemiyor; ancak tehlikeli alanlar belirlenerek işaretlenebiliyor.

Enkazın barındırabileceği riskler patlayıcılarla sınırlı değil. Asbest gibi solunum yoluyla ciddi sağlık sorunlarına yol açabilecek maddeler de yıkıntılar arasında bulunabiliyor. Kısmen ayakta kalan hasarlı binalar ise her an çökme tehlikesi taşıyor. Bu nedenle ailelerin evlerine dönmesinden önce yapıların güvenliğinin değerlendirilmesi gerekiyor.

Birleşmiş Milletler yetkilileri, erken toparlanma sürecinin yavaş ilerlediğini ancak ekipman ve hizmet girişindeki kısıtlamalara rağmen çalışmaların sürdürüldüğünü belirtiyor. Gazze’de 61 milyon ton enkazın temizlenmesi, hem bölgenin yeniden inşası hem de yıkıntıların altında kalan insanların bulunması için uzun soluklu ve son derece hassas bir süreç olacak.