İklim krizi gıda fiyatlarını vurdu: Zam dalgası kapıda
İklim krizi, kuraklık ve aşırı hava olaylarıyla gıda fiyatlarını yükseltiyor. Domates, sebze ve kakaoda sert artışlar yeni zam riskini büyütüyor.
İklim krizi, kuraklık, aşırı sıcaklar ve sert hava olayları üzerinden tarladaki üretim kadar mutfak bütçesini de etkiliyor. Tarımsal verimdeki kayıplar gıda fiyatlarına yansırken domateste yüzde 40’a, sebzede yüzde 80’e, kakaoda ise yüzde 280’e varan artışlar görüldü. Uzmanlar, aşırı hava olaylarının sıklaşmasıyla küresel gıda fiyatlarında yeni yükselişler yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Üretim kayıpları fiyatlara yansıyor
Zero Carbon Analytics tarafından hazırlanan çalışmada, 2024-2026 dönemindeki 12 yeni fiyat şoku incelendi. Önceki örneklerle birlikte değerlendirilen 28 vaka, iklim kaynaklı üretim kayıplarının market fiyatlarına doğrudan yansıdığını ortaya koydu. Fransa’da 2026 yazındaki sıcak hava dalgasının ardından mısır, kabak, domates ve yeşil fasulye fiyatları yüzde 16 ila yüzde 32 arasında arttı. ABD’de Ocak 2026’da yaşanan sert soğuklar ise domates fiyatlarını yüzde 40 yükseltti.
En büyük artış kakaoda kaydedildi. Fildişi Sahili ve Gana’da Şubat 2024’te etkili olan sıcak hava dalgası sonrasında kakao fiyatları yüzde 280 arttı. Brezilya’daki 2023 kuraklığının ardından Arabica kahvenin fiyatı yüzde 55 yükselirken, Etiyopya’da genel gıda fiyatlarında yüzde 40 artış görüldü. ABD’de 2022’deki kuraklık sonrasında sebze fiyatlarındaki artış yüzde 80’e ulaştı.
Gıda güvensizliği riski büyüyor
Dünya Gıda Programı’nın tahminlerine göre El Nino’nun etkileri özellikle Orta Amerika ve Güney Afrika’da gıda krizini ağırlaştırabilir. 2027 sonuna kadar en az 49 milyon kişinin daha akut gıda güvensizliği riskiyle karşılaşabileceği öngörülüyor.
Goldman Sachs uzmanlarının hesaplamaları, küresel gıda emtia fiyatlarının yüzde 15,8’e kadar yükselebileceğine işaret ediyor. Bu artışın 2028 sonuna kadar hane bütçeleri üzerindeki baskıyı sürdürmesi bekleniyor. İklim değişikliğinin 1961’den bu yana küresel tarımsal verimlilik artışını yüzde 21 azalttığı, sıcak bölgelerdeki kaybın ise yüzde 26 ila yüzde 34 arasında olduğu tahmin ediliyor.
İklim krizi enflasyonu da artırabilir
Barcelona Supercomputing Center Araştırmacısı Dr. Maximilian Kotz’un Avrupa Merkez Bankası ile yürüttüğü çalışmaya göre iklim değişikliği, 2035’e kadar yıllık gıda enflasyonuna 3,2 puan, genel enflasyona ise 1,2 puan ekleyebilir. Zero Carbon Analytics analizinin başyazarı Dr. Joanne Bentley-McKune, aşırı hava olaylarının üretim kayıplarıyla fosil yakıt bağımlılığının birleşmesi halinde kalıcı bir “iklim enflasyonu” riskinin doğacağını belirtiyor.
Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız da kuraklık ve yağış rejimindeki bozulmanın üretimi azaltmanın yanı sıra sulama maliyetlerini artırdığını ve tarımsal arzı kırılganlaştırdığını ifade ediyor. Yıldız, su kaynaklarındaki azalmanın özellikle tahıl, sebze ve meyve üretiminde fiyat baskısını artırabileceğine dikkat çekerek iklim değişikliğinin gıda güvenliği ve hayat pahalılığı çerçevesinde ele alınması gerektiğini vurguluyor.
