Üsküdar’da Hint Kültürü ve Şah Veliyullah Dehlevi Üzerine Sunum

Hamza Türkmen, Üsküdar Özgür-Der’de Hint kültürü ve Şah Veliyullah Dehlevi’nin etkileri üzerine bir sunum gerçekleştirdi.

Üsküdar Özgür-Der’de 26 Ocak Pazartesi akşamı gerçekleştirilen etkinlikte, Hamza Türkmen, Hint kültürünün kökenleri ve bu kültürün önemli figürlerinden biri olan Şah Veliyullah Dehlevi hakkında kapsamlı bir sunum yaptı. Türkmen, Dehlevi’nin doğduğu ortamı, Hint kültürünü şekillendiren tarihi süreçleri, eğitim anlayışını ve siyasi duruşunu detaylı bir şekilde ele aldı.

Türkmen, Şah Veliyullah Dehlevi ismini ilk olarak 1970’lerde Mevdudi’nin Türkçeye çevrilen “İslamî İhya Hareketleri” adlı eserinde duyduğunu belirtti. Sunumuna, Hint Alt Kıtası’nın tarihi ve kültürel yapısı hakkında bilgiler vererek başladı. Hint-Avrupa dil grubunun kökenini oluşturan Aryanların kullandığı Sanskritçe ile birlikte, M.Ö. 5000 ile 2000 yılları arasında yazılan ve “ilahi ve kutsal bilgi” anlamına gelen Vedalar hakkında bilgi verdi. Vedaların taşıdığı inanç birikiminin Hinduizm’i nasıl şekillendirdiğini ve Brahmanizm’in Tanrı ile buluşma felsefesini açıkladı.

Türkmen, Vedalar’ın Hint toplumundaki kast sistemini nasıl oluşturduğuna ve bu sistemin putperest etkilerine değindi. Ayrıca, Budizm’in M.Ö. 6. yüzyılda Brahmanizme karşı bir tepki olarak ortaya çıktığını ve insanları eşit görme anlayışını benimsediğini ifade etti. Budizm’in, Ebu’l Kelam Azam’ın “Fatiha Tefsiri”ndeki görüşlerine göre, bir Resulü veya onun sahabesini aşırı yüceltmesinin sonucu olarak ortaya çıkmış olabileceğini belirtti.

Sunumda, Arap deniz tüccarlarının 600’lü yıllarda Hindistan, Malezya ve Çin’e yaptıkları ticaretin önemine de vurgu yapıldı. Müslüman tüccarların Hindistan’daki yerel yöneticilerle kurduğu ilişkiler, bölgedeki İslam’ın yayılmasında etkili olmuştur. Abbasilerin H. 99’da Sind bölgesine ulaşması ve 710’da bu bölgenin fethedilmesi, Hindistan’ın İslam tarihi açısından önemli dönüm noktalarından biridir. Gazneli Mahmut’un Hindistan’a yaptığı seferler de bu süreçte dikkat çekmektedir.

Gaznelilerin 963’ten 1186’ya kadar süren hakimiyeti, ardından Afgan-Farisî kökenli Gurluların Bengal, Lahor ve Delhi arasında kurduğu imparatorlukla devam etmiştir. Kıpçak general Kutbiddin Aybek’in Delhi Sultanlığı’nı kurması, bölgedeki siyasi dinamikleri değiştirmiştir. 1291-1292 yıllarında Hindistan Moğol istilasına uğramış, Babur Şah ve Babürlüler 1526’da Hindistan’da büyük bir imparatorluk kurmuşlardır.

Babur Şah’ın oğlu Hümayun’a vasiyetinde, dinî düşmanlık beslememesi ve adaletli olması gerektiğini vurguladığı sözleri, dönemin dini ve sosyal yapısını anlamak açısından önemlidir. Hümayun, babasının tavsiyelerine uyarak İslamî karakterde birçok yapı inşa etmiştir. Ancak, onun ölümünden sonra tahta geçen Ekber Şah, Hindu ve diğer dinlerin pratiklerini İslam’a sokmaya çalışarak, İslamî özgünlüğü tehdit etmiştir.

Cihangir Şah döneminde ise İmam-ı Rabbani’nin etkisiyle Müslümanlar üzerindeki baskılar kaldırılmıştır. Cihangir’in eşi için yaptırdığı Tac Mahal ve Cuma Camii, bu dönemin mimari açıdan önemli eserlerindendir. Evrengzib ise, dinine bağlı bir hükümdar olarak, İmam Rabbani ekolünün etkisiyle tasavvuf ve İslamî düşünce üzerinde önemli katkılarda bulunmuştur.

Şah Veliyullah Dehlevi, 1703 yılında Delhi’de doğmuş ve burada önemli bir eğitim almıştır. 28 yaşında Hac için Mekke ve Medine’ye gitmiş, döndüğünde Delhi Dârülulûmu’nu kurarak birçok talebe yetiştirmiştir. Türkmen, Dehlevi’nin Kur’an ve Sünnet anlayışını ele alarak, dinî bilginin öncelikle Kur’an’dan öğrenilmesi gerektiğini savunduğunu belirtti. Dehlevi, Kur’an’ın Farsça tercümesini yaparak, toplumun her kesiminin Kur’an’la irtibat kurmasını sağlamaya çalışmıştır.

Şah Veliyullah Dehlevi’nin düşünceleri, dinî bilginin sadece klasik tefsirlerle değil, Kur’an’ın özünü anlamakla gelişeceğini vurgulamaktadır. O, nesih meselesini alimlerin ayetler arasında anlam ilişkisi kuramamasına bağlamış ve Kur’an’daki özel hükümlerin genellikle geçerli olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca, hadisin bilimsel bir temele oturtulması gerektiğini savunmuş ve zayıf hadislerle hüküm vermeyi eleştirmiştir.

Türkmen, Dehlevi’nin tasavvuf ve felsefi görüşlerini de ele alarak, onun çok kültürlü bir ortamda yetişmesinin etkilerini tartıştı. Şah Veliyullah, sosyal hayattan tamamen el çekmeyip, halkın arasındaki farklılıklara saygı gösterilmesi gerektiğini savunmuştur. Sunum, Dehlevi’nin düşüncelerinin günümüzdeki etkilerini ve toplumsal sorunlara dair önerilerini tartışarak sona erdi.

Etkinlik, Dehlevi ve tüm ıslah öncülerine dualar edilerek tamamlandı.