Hamaney’in Cenaze Töreni: Tarihi Bir Veda ve Belirsizlikler

Ali Hamaney’in cenaze töreni, Tahran’da 4 Temmuz’da başlayacak. Törene dair belirsizlikler ve hazırlıklar detaylandırıldı.

Suikasta uğrayan İran’ın dini lideri Ali Hamaney için düzenlenecek cenaze töreni, ölümünden yaklaşık dört ay sonra 4 Temmuz Cumartesi günü Tahran’da gerçekleştirilecek.

İran Devrim Muhafızları (IRGC) ve çeşitli devlet kurumları, bu törenin hazırlıkları için yoğun bir şekilde çalışıyor. Hükümet yetkilileri, bu etkinliği “yüzyılın cenazesi” olarak tanımlıyor.

Tören öncesinde, gıda, dinlenme ve ilk yardım hizmetleri için binlerce alan oluşturuldu. Ayrıca, bir milyondan fazla kişi için konaklama imkanı sağlandığı ve Tahran’ın merkezindeki kalabalığı yönetmek için bir “insan koridoru” tasarlandığı bildirildi. Bazı yetkililer, törene 12 ila 20 milyon kişinin katılmasını bekliyor.

Törenin organizasyon sorumluluğu Tahran Muhammed Resulullah Karargahı’na verildi ve hükümet ile diğer devlet kurumları da hazırlıklara katılıyor. Yetkililer, bu törenin kapsamının önceki örneklerle karşılaştırılamayacak kadar büyük olduğunu ifade ediyor.

Buna karşın, bazı önemli sorular hâlâ yanıtsız kalıyor. En dikkat çekici belirsizliklerden biri, İran İslam Cumhuriyeti’nin üçüncü lideri Mücteba Hamaney’in babasının cenazesine katılıp katılmayacağı. Ayrıca, Ali Hamaney’in diğer çocuklarının da törende yer alıp almayacağı belirsizliğini koruyor.

Hamaney’in oğulları, geçen yılki 12 günlük İsrail-İran savaşından bu yana herhangi bir kamu etkinliğinde görünmedi. Bu belirsizlikler, İslam Cumhuriyeti liderinin yanı sıra aile üyelerinin de öldürüldüğü bir ortamda ortaya çıkıyor. Ölenler arasında damadı, torunu, bir kızı ve Mücteba Hamaney’in eşi de bulunuyor.

Ali Hamaney’in kayınbiraderi Hasan Huceste Bakırzade, bir televizyon programında halkı “şehit liderin ikinci kızı için dua etmeye” çağırdı, ancak fiziksel durumu hakkında daha fazla bilgi vermedi. Bu durum, Ali Hamaney’in ailesinin sağlık durumuna ilişkin endişeleri artırdı.

Ali Hamaney’in dört oğlu ve iki kızı var. Büşra Hamaney, ilk saldırının gerçekleştiği gün hayatını kaybetti. Bu bağlamda, Huceste Bakırzade’nin açıklamasının, eşi Misbahü’l-Hüda Bagheri Kani ile aynı gün ölen Hüda Hamaney’e atıfta bulunduğu düşünülüyor.

Son aylarda Mücteba Hamaney’in sağlık durumu hakkında çelişkili bilgiler gündeme geldi. Ali Hamaney’in cenaze işlerinden sorumlu Ali Ekber Purcemşidiyan, 30 Haziran’da yaptığı basın toplantısında, Mücteba Hamaney’in cenazeye katılımıyla ilgili bilgilerin “cenaze karargahının yetki ve bilgi alanı içinde olmadığını” belirtti.

Purcemşidiyan, Mücteba Hamaney’in törene katılması durumunda bunun yalnızca Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı Ofisi ve Devrim Lideri Ofisi tarafından resmi olarak duyurulacağını ifade etti. Cenaze namazını kıldıracak kişinin kim olacağı da netlik kazanmadı. Şii din adamları geleneğine göre, cenaze namazını kıldıracak kişinin seçimi sembolik ve siyasi açıdan önem taşıyor.

Bazı gözlemciler, Mücteba Hamaney’in cenaze namazını kıldırması halinde bunun çeşitli siyasi yorumlara yol açabileceğini düşünüyor. Ancak Ali Hamaney’in vasiyetine dair resmi bir bilgi olmaması nedeniyle kesin yorum yapmak mümkün değil. Meşhed Cuma İmamı Ahmed Alemü’l-Hüda, “Ali Hamaney’in vasiyetinin içeriği hakkında hiçbir bilgimiz yok ve vasiyet oğullarının elinde” dedi.

Etkinliğe katılacak siyasi, dini ve güvenlik yetkililerinin oluşturacağı tablo, etkinliğin önemli yönlerinden biri olabilir. Bazı gözlemciler, katılmayacak ülkelerin, katılacaklar kadar önemli olacağı görüşünde. Ulusal Törenler Komitesi’nin sekreterine göre, birçok ülkeden yetkililer ve tanınmış kişilerin törene katılmaya hazır olduğu bildirildi.

İran İçişleri Bakanı İskender Mümini, farklı ülkelerden cumhurbaşkanları, parlamento başkanları, başbakanlar ve bakanların törene katılacağını duyurdu. Ayrıca, etkinliği takip etmek üzere 800 yabancı gazetecinin görevlendirildiği belirtildi.

İran hükümeti, Ali Hamaney’in cenazesi için resmi slogan olarak “Ayağa kalkmalıyız” ifadesini belirledi ve sembol olarak “sıkılı yumruğu” ilan etti. Yetkililerin açıkladığı plana göre, Ali Hamaney için düzenlenecek “veda ve cenaze” töreni birkaç aşamada ve birbirini izleyen günlerde gerçekleştirilecek.

Tahran Valiliği ve organizasyon komitesinin açıklamasına göre, tören 4 Temmuz Cumartesi sabahı İmam Humeyni Musallası’nda düzenlenecek bir “veda töreni” ile başlayacak. Tören alanı saat 06.00’da halka açılacak ve insanlar 5 Temmuz Pazar akşamına kadar iki gün boyunca “son veda” için burayı ziyaret edebilecek.

Törenin yürütülmesinden sorumlu Tahran Muhammed Resulullah Kolordusu Komutanı Hasan Hasanzade, Ali Hamaney’in tabutunun farklı noktalardan görülebilmesi için yüksek bir platform üzerine yerleştirileceğini bildirdi. Hasanzade, her kişinin içeri girip vedasını yaptıktan sonra yaklaşık 15 ila 20 dakika içinde çıkabileceği şekilde organizasyonun tasarlandığını belirtti.

Yetkililer, güvenliğin en öncelikli konu olduğunu vurguladı. Törenin düzenlenmesinde çeşitli askeri, emniyet, istihbarat ve yargı kurumları görev alacak ve Tahran’a giriş noktalarından tören alanına kadar farklı güvenlik halkaları oluşturularak etkinliğin aksamadan gerçekleştirilmesi sağlanacak.

Tahran’ın ardından cenaze töreni 6 Temmuz’da Kum kentinde devam edecek. Cenaze namazının Cemkeran’da dini mercilerden biri tarafından kıldırılacağı belirtiliyor.

Ali Hamaney, hayatı boyunca Irak’ı yalnızca iki kez, yedi ve 18 yaşlarındayken ziyaret etti ve daha sonra bir daha Necef ya da Kerbela’ya gitmedi. Açıklanan programa göre naaşının 8 Temmuz’da Necef Havalimanı üzerinden Irak’a giriş yapması planlanıyor.

Necef’te İmam Ali Türbesi’nde düzenlenecek cenaze töreninin ardından program Kerbela kentinde devam edecek ve daha sonra naaş yeniden Necef üzerinden İran’a götürülecek. İranlı yetkililer, törenin Irak’ta düzenlenmesini çeşitli Iraklı gruplardan gelen taleplere bir yanıt olarak nitelendiriyor ve dini ve ulus ötesi boyutlarını vurguluyor.

Bazı analistler, Necef ve Kerbela’da cenaze törenleri düzenlenmesinin, Ali Hamaney’in bölgedeki Şiiler arasındaki ulus ötesi konumunu öne çıkarma girişimi olarak değerlendiriyor. Bu adım, İslam Cumhuriyeti’nin Şii dünyasının en önemli merkezlerinden birinde dini ve siyasi nüfuzunu sürdürme çabası olarak yorumlanıyor.

Törenin koordinasyonu için birkaç gün önce Bağdat’a giden İran Dışişleri Bakanı Arakçi, cenazenin “sembolik öneme” sahip olduğunu belirterek, Necef ve Kerbela’da tören düzenlenmesinin Ali Hamaney’in Şiiler arasındaki konumunun İran sınırlarının ötesine uzandığını gösterdiğini ifade etti.

Bu bağlamda bazı İranlı yetkililer, bu etkinliği “iki ulus arasındaki derin bağı” sergilemek için bir fırsat olarak tanımladı ve bunu bölgedeki daha geniş bir siyasi-dini çemberin parçası olarak değerlendirdi.

Irak hükümeti, etkinliğin başlıca organizatörlerinden biri konumunda. Haberlere göre etkinlik, Irak Başbakanlık Ofisi’nin doğrudan koordinasyonunda ve çeşitli devlet kurumları ile bakanlıkların katılımıyla gerçekleştirilecek. Bazı Iraklı yetkililer, etkinliğe ev sahipliği yapmayı “tarihi bir onur” olarak nitelendirirken, organizasyon için tüm idari, hizmet ve güvenlik kapasitesinin seferber edileceğini belirtti.

Mehr Haber Ajansı, Iraklı yetkililere dayandırdığı haberinde, Necef ve Kerbela vilayetleri, Irak ulaştırma, içişleri ve dışişleri bakanlıkları, Halk Seferberlik Güçleri ve Irak Başbakanlık Ofisi’nin törenin koordinasyonu ve düzenlenmesinden sorumlu kurumlar arasında yer aldığını bildirdi.

Tahran, Kum, Necef ve Kerbela’da cenaze törenlerinin düzenlenmesinin ardından, programın son aşamasının 8 Temmuz’da Meşhed kentinde gerçekleştirilmesi planlanıyor. Ali Hamaney orada bulunan İmam Rıza Türbesi’ne defnedilecek.

Hamaney’in cenazesini organize eden yetkililer, İmam Rıza Türbesi’ndeki defin işleminin ardından 40 gün boyunca çeşitli vilayetlerde dini törenler ve dualar düzenleneceğini, ayrıca Ali Hamaney’in defin yıl dönümüne kadar başka konferanslar ve törenler için de hazırlık yapıldığını açıkladı.

Ali Hamaney’in cenaze töreni, İslam Cumhuriyeti’nin birçok siyasi ve toplumsal sorunla karşı karşıya olduğu bir dönemde gerçekleştiriliyor. Bazı analistlere göre, son aylarda ülke genelinde yaşanan protestolar ve protestoculara yönelik baskılar, “meşruiyet krizi” olarak adlandırılan durumu daha da derinleştirdi.

Bu analistlere göre, ideolojik sistemlerde liderlerin cenazeleri yalnızca yas işlevi görmez; aynı zamanda birlik görüntüsünün sergilendiği, resmi anlatının yeniden üretildiği ve siyasi mesajların iletildiği bir sahneye dönüşebilir. Bu açıdan bakıldığında, yaklaşan tören dini yönünün yanı sıra siyasi boyutlar da taşıyor. Bazı gözlemciler, bu törenin Ali Hamaney sonrası dönemde iktidarın devri ve siyasi düzenin şekillendirilmesi sürecinde sembolik bir rol oynayabileceğine inanıyor.

Bununla birlikte, bazı analistler bu tür törenlerin geniş çapta düzenlenmesinin, daha derin siyasi ve toplumsal sorunların çözüldüğü anlamına gelmediğini ve tek başına hükümet ile toplumun bazı kesimleri arasındaki ayrılıkları gideremeyeceğini vurguluyor. Aynı zamanda bu tören, birçok gözlemcinin dikkatinin iktidar devrinin nasıl gerçekleşeceğine, siyasi güçlerin konumlanmasına ve toplumun son aylardaki gelişmelere vereceği tepkiye odaklandığı bir dönemde düzenleniyor. Bu nedenle birçok analist, bu törenin öneminin bir yas merasiminin ötesine geçtiğini değerlendiriyor ve onu İslam Cumhuriyeti’nin Ali Hamaney sonrası dönemde izleyeceği siyasi yola ilişkin işaretler sunabilecek bir olay olarak görüyor.