Sahte Tanrılar Ölüyü Diriltebilir Mi?

Sahte tanrıların ölüleri diriltme gücü var mı? Gerçek ilahın sıfatları nelerdir?

“Sahte tanrılar, yerden edindikleri ilahlar, ölüleri diriltebilir mi?” (Enbiya:21)

Bu ayette, insanların Allah’tan başka edindikleri tanrıların, onları diriltme gücüne sahip olup olmadıkları sorgulanmaktadır. Gerçekten de bu varlıkların böyle bir yetenekleri var mı? Eğer varsa, hangi yaratma gücüne sahipler? Ölümden sonra diriltme ve hesap verme yetkisi onlara mı aittir? Cennet ve cehennem üzerindeki otorite de onlara mı düşmektedir? Eğer göklerde ve yerde Allah’tan başka tanrılar olsaydı, evrenin dengesi bozulurdu. Birbirleriyle çelişen bu tanrılar, göklerin ve yerin düzenini altüst ederdi. Ancak, evrende geçerli olan tek bir yasa ve ilah vardır. O da, her şeyin sahibi olan Allah’tır. O, kendisine atfedilen sıfatlardan uzaktır.

Ayetin bağlamında, sahte tanrılara yöneltilen bu soru, onların tutumlarını eleştiren bir alay içerir. Bu sahte tanrıların, ölüleri diriltme iddiasında bulunmaları, gerçek bir ilahın en temel özelliği olan diriltme gücünden yoksun olduklarını gösterir. Onlara tapınanların, bu varlıkların böyle bir yeteneğe sahip olamayacaklarını bilmeleri gerekir. Dolayısıyla, bu sahte tanrılar, ilahlığın en önemli sıfatını kaybetmiş durumdadır.

FİZİLALİL KUR’AN

Ayetin Keşşâf tefsirinde, bu konuyla ilgili bazı önemli noktalar bulunmaktadır:

1. Alay ve İnkâr: Zemahşerî, ayetin başındaki “Em” (Yoksa…) ifadesinin gerçek bir soru olmadığını, alay etme ve azarlama amacı taşıdığını belirtir. Müşriklerin topraktan edindikleri ilahların akıl dışılığını vurgulamak için ayet, bu iddialarıyla alay etmektedir.

2. “Yerden birtakım ilahlar” ifadesi, bu tanrıların ne kadar değersiz ve aciz olduğunu göstermektedir. İlahlık mertebesi, yücelik ve aşkınlık gerektirirken, bu putların sadece cansız varlıklar olduğu vurgulanmaktadır.

3. Diriltme Gücü: Ayetin sonunda geçen “onlar mı diriltecek?” sorusu, bu sahte tanrıların ölüleri diriltme yeteneğine sahip olmadığını açıkça ortaya koymaktadır. Gerçek bir ilahın, yaratma ve diriltme gücüne sahip olması gerekmektedir. Müşrikler, bu putların ölüleri diriltemeyeceğini çok iyi bilmektedirler. Ayet, bu noktada tapındıkları varlıkların ilahlıkla hiçbir ilişkisi olmadığını kanıtlamaktadır.

Özetle, Zemahşerî’ye göre Enbiyâ 21, Allah’tan başka sığınılan ve “yerden bitme” olan tüm sahte ilahların acziyetini, onların diriltme becerisinin olmadığını etkili bir şekilde ortaya koyan bir retorik örneğidir.

EL KEŞŞAF TEFSİRİ