15 Eylül Tarihte Bugün: Önemli Olaylar ve İsimler
15 Eylül Tarihte Bugün: Köprülü Mehmed Paşa’dan Agatha Christie’ye, Bakü’nün kurtuluşundan önemli siyasi ve toplumsal gelişmelere kadar yaşananlar.
15 Eylül Tarihte Bugün sayfasında, Türkiye’de ve dünyada yaşanan önemli siyasi, toplumsal ve tarihi gelişmelerin yanı sıra bu tarihte doğan ve hayatını kaybeden tanınmış isimler yer alıyor. 15 Eylül aynı zamanda İlköğretim Haftası, Dünya Mühendisler Günü, Dünya Lenfoma Farkındalık Günü ve Uluslararası Demokrasi Günü kapsamında anılıyor.
Bu tarih, Türkiye açısından Ayvalık’ın kurtuluşu ve Yassıada’daki idam kararları gibi önemli olaylarla öne çıkarken, dünya tarihinde de bağımsızlık ilanları, savaşlar ve siyasi değişimlerle dikkat çekiyor.
15 Eylül’de yaşanan önemli olaylar
1656: Köprülü Mehmed Paşa, kendisine geniş yetkiler verilmesi ve aleyhinde yapılan ihbarlara itibar edilmeyeceğinin güvence altına alınmasının ardından sadrazamlık görevini kabul etti.
1821: Kosta Rika, İspanya’dan ayrılarak bağımsızlık sürecine girdi. Aynı yıl Guatemala da İspanyol yönetiminden bağımsızlığını ilan etti.
1890: Polisiye edebiyatın dünyaca tanınan yazarı Agatha Christie, İngiltere’nin Devon bölgesindeki Torquay kentinde doğdu. Christie, tüm zamanların en çok satan kurgu yazarlarından biri olarak kabul ediliyor.
1910: II. Meşrutiyet döneminde İstanbul’da Osmanlı Sosyalist Fırkası kuruldu. Parti, Türkler tarafından kurulan ilk sosyalist siyasi oluşum olarak biliniyor.
1914: Türk edebiyatının önemli yazarlarından Orhan Kemal, asıl adı Mehmet Raşit Öğütçü olarak Adana’da dünyaya geldi.
1916: I. Dünya Savaşı sırasında İngiliz birlikleri, Fransa’nın Somme bölgesindeki çatışmalarda ilk kez tank kullandı.
1917: Aleksandr Kerenski, Rusya’da cumhuriyet yönetimini ilan etti.
1918: Nuri Paşa ve Mürsel Bakü komutasındaki Kafkas İslam Ordusu, Bakü Muharebesi’nin ardından kenti Rus ve Ermeni güçlerinden alarak Osmanlı bayrağını şehirde dalgalandırdı.
1922: Ayvalık, işgalden kurtarıldı.
1923: Türkiye’deki ilk yüzme yarışı, Galatasaray Kulübü tarafından İstanbul’un Büyükada ilçesinde düzenlendi.
1927: Eskişehir’de bölgesel bir banka olarak Eskişehir Bankası, diğer adıyla Esbank, kuruldu.
1928: İskoç bakteriyolog Alexander Fleming, zararlı bakterileri yok edebilen küfü keşfetti ve bu maddeye penicillium notatum adını verdi.
1929: Hukukçu ve siyasetçi Mümtaz Soysal, Zonguldak’ta doğdu. Aynı yıl Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği’nin ilk sergisi Ankara’da açıldı.
1944: II. Dünya Savaşı sırasında Kraliyet Hava Kuvvetleri, Büyük Britanya Savaşı’nın önemli günlerinden birinde 185 Alman uçağını düşürdü.
1947: Ege Denizi’ndeki On İki Ada ile Meis, 1947 Paris Antlaşması kapsamında İtalya tarafından Yunanistan’a bırakıldı.
1949: Seçimleri kazanan Konrad Adenauer, Batı Almanya’nın ilk şansölyesi oldu.
1954: Gazeteci ve Agos gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink, Malatya’da doğdu.
1955: Türk Parasının Kıymetini Koruma hakkındaki kararname yürürlüğe girdi.
1961: Yassıada Mahkemesi, kapatılan Demokrat Parti’nin 15 üyesi hakkında idam, 32 üyesi hakkında ise müebbet hapis cezası verildiğini açıkladı.
1963: Ahmed Bin Bella, Cezayir’in ilk devlet başkanı oldu.
1966: Maratoncu İsmail Akçay Balkan şampiyonluğunu kazanırken Hüseyin Aktaş ikinci oldu.
1973: Türk halk müziği sanatçısı ve sunucu Songül Karlı doğdu.
1975: Lübnan’ın başkenti Beyrut’ta Hristiyanlar ile Müslümanlar arasındaki iç savaş başladı.
1980: 12 Eylül askeri darbesinin ardından grev ve lokavtlar kaldırıldı, işçiler işbaşı yaptı. Belediye başkanları görevlerinden alınarak yerlerine çoğunlukla subaylar atandı. DİSK, MİSK ve Hak-İş’in banka hesapları bloke edilirken sendika yöneticileri ve iş yeri temsilcileri teslim olmaya başladı.
1982: İsrail güçleri Beyrut’u işgal etti.
2002: Manisa Etnografya ve Arkeoloji Müzesi soyuldu. Olayda Helenistik döneme ait Marsyas ile Roma dönemine ait Eros heykelleri çalındı.
2008: İlk Uluslararası Demokrasi Günü dolayısıyla Parlamentolar Arası Birlik tarafından Cenevre’de özel bir etkinlik düzenlendi. Ulusal parlamentolar, demokrasinin gelişimindeki rollerini vurgulamak amacıyla çeşitli etkinliklere davet edildi.
2012: Fenerbahçe’nin eski futbolcusu Alex de Souza’nın üç metrelik heykeli, Yoğurtçu Parkı’nın karşısındaki alana dikildi.
2019: Londra’da düzenlenen Dünya Paralimpik Yüzme Şampiyonası’nda Sümeyye Boyacı, kadınlar 50 metre sırtüstü kategorisinde dünya ikincisi oldu.
2021: Apple yöneticisi Kaiann Drance, iPhone 13 serisiyle birlikte yeni AirPods Pro 3 ve yedinci nesil Apple Watch’ı tanıttı.
2023: CHP Grup Başkanı Özgür Özel, canlı yayında genel başkanlığa aday olduğunu açıkladı. Aynı gün müzisyen ve NTV Meteoroloji Yüksek Mühendisi Gökhan Abur, 80 yaşında hayatını kaybetti.
15 Eylül’de doğan ve ölen tanınmış isimler
15 Eylül’de Agatha Christie, Orhan Kemal, Mümtaz Soysal, Hrant Dink ve Songül Karlı dünyaya geldi. Müzisyen ve meteoroloji uzmanı Gökhan Abur ise 2023 yılında hayatını kaybetti.
15 Eylül’de ayrıca Özgür Para Günü ve Google.com Günü gibi özel günler anılıyor. İslami kaynaklarda günün sözü olarak, evlenip çoğalmayı teşvik eden bir hadis-i şerif aktarılıyor.