Zarif’in Makalesi: Amerikalı Bir Yazarın Eseri mi?
Zarif’in son makalesi, içeriğiyle dikkat çekiyor. Yazarın kimliği belirsiz, önerileri ise tartışma yaratıyor.
İran’ın eski Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, Foreign Affairs dergisinde yayımladığı son makalesiyle dikkatleri üzerine çekti. Makalenin içeriği, yazarın kimliğinin belirsizliği nedeniyle, okuyucular arasında bir İranlı mı yoksa bir Amerikalı mı tarafından yazıldığı konusunda kafa karışıklığına yol açıyor.
Zarif, makalesinde İran’ın savaşın sürdürülmesi yerine, zafer ilan etmek ve çatışmayı sona erdirerek yeni savaşları önlemek amacıyla üstünlüğünü kullanması gerektiğini ifade ediyor. ABD’nin geçmişteki anlaşmaları ihlal ettiğini kabul eden Zarif, yine de yeni bir anlaşmanın mümkün olduğunu savunuyor. Bu bağlamda, İran’ın yaptırımların kaldırılması karşılığında nükleer programında sınırlamalar getirmesi, Hürmüz Boğazı’nı açması ve ABD ile bir tür karşılıklı saldırmazlık anlaşması yapması gerektiğini öne sürüyor.
Bu yaklaşım, “her ne pahasına olursa olsun müzakere” anlayışının yeniden canlanması olarak değerlendiriliyor. Ancak tartışma, önerilerin geçmiş deneyimlerle benzerlik göstermesi ve bu deneyimlerin hala çözüme kavuşmamış olması etrafında şekilleniyor. İran, daha önce de yükümlülüklerinin net olduğu anlaşmalara girmiş, ancak karşı tarafın yükümlülükleri her zaman yorumlara ve siyasi iradeye bağlı kalmıştır.
Sonuç olarak, taahhütler ile garantiler arasındaki dengenin bozulması, anlaşmaları güvenlik kalkanı olmaktan çıkarıp zafiyet haline dönüştürmüştür. Bu nedenle, benzer bir yaklaşımın farklı ifadelerle yeniden sunulması, kamuoyunda bir çözüm olarak değil, daha önce denenmiş ve riskli bir yol olarak algılanmaktadır.
Zarif, mevcut fırsatın değerlendirilmesi gerektiğini savunsa da, ABD’nin neden bu kez farklı bir tutum sergileyeceğine dair bir açıklama getirmemektedir. Washington’daki karar alma süreçlerinin değişip değişmediği ve herhangi bir anlaşmanın başkan değişikliklerinde kolayca ihlal edilmeyeceğine dair bir güvence olup olmadığı da belirsizliğini korumaktadır.
<pAyrıca, Zarif’in makalesinde “saha” ile “diplomasi”yi karşı karşıya getirmesi dikkat çekmektedir. Savaşın sürmesinin yıpranma ve daha fazla zarara yol açacağına inanan Zarif, bir anlaşmayla yeni bir savaşın önüne geçilmesi gerektiğini savunuyor. Ancak bu yaklaşım, İran’ın siyasi bağlamında caydırıcılık ve direniş anlayışının zayıflatılması olarak yorumlanmaktadır. Yıllardır baskı ve yaptırımlarla mücadele eden bir toplum, geri adım izlenimi veren söylemlere karşı duyarlıdır. Deneyimler, bugünkü tavizin yarın daha büyük taleplere yol açabileceğini göstermektedir.
Böylece mesele yalnızca makalenin içeriği değil, aynı zamanda siyasi etkisi de önem kazanmaktadır. Zarif’in makalesi, şüphe üretmek, ikili karşıtlıklar oluşturmak ve “onurlu çözümün” yalnızca tavizle mümkün olduğu algısını yerleştirmek amacı taşımaktadır. Bu bağlamda, eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin de benzer bir dil kullandığı bir mesaj yayımlaması, durumu daha da ilginç hale getiriyor. Ruhani, direniş, ülkenin korunması ve savaşın onurlu bir biçimde sona erdirilmesi gibi konulara değinse de, bu ifadelerin somut bir plana dönüşmemesi durumunda dengeli bir söylem olmanın ötesine geçemeyeceği aşikardır.
Toplum, artık genel ve soyut ifadelerden yorulmuş durumda. İnsanlar, her görüşün güvenlik, ekonomi ve ülkenin geleceği ile nasıl bir ilişki içinde olduğunu net bir şekilde görmek istemektedir. Somut çözüme ulaşmayan ifadeler, kısa sürede sorunun bir parçası haline gelebilmektedir. Daha da önemlisi, her iki metin de İran’ın asıl meselesini doğru bir şekilde ele almaktan uzak görünmektedir. İran’ın sorunu yalnızca “anlaşma” değildir; asıl mesele, karşı tarafın her seferinde baskı yoluyla daha fazla taviz kopardığı ve kendi yükümlülüklerini yerine getirmediği döngünün tekrar etmesidir.
Eğer bu döngüyü kıracak bir anlaşma varsa, elbette tartışılmalıdır. Ancak garantilerin, taahhütlerin ve ihlal durumunda uygulanacak yaptırımların net olmadığı bir anlaşmanın neden çözüm olarak görülmesi gerektiği sorgulanabilir. Garantisiz barış, yalnızca geçici bir sakinlik sunar ve dış politikada bu tür geçici durumlar genellikle daha ağır bir krizin habercisi olabilir.
Sonuç olarak, Zarif’in makalesine ve Ruhani’nin mesajına yöneltilen eleştiriler, esasen garantisiz güvene, dengesiz tavizlere ve yüzeyde olumlu görünen ancak derinliği sınırlı söylemlere yönelik olmaktadır. Halihazırda yürütme içinde görev almayan bu isimlerin, toplumu daha fazla tedirgin etmemek adına daha temkinli davranmaları ve sürecin kendi doğal seyrinde ilerlemesine izin vermeleri gerektiği ifade edilmektedir.
