Yüksek kan şekeri vücudu nasıl yaşlandırıyor?
Yüksek kan şekeri proteinlere zarar vererek yaşlanma sürecini hızlandırabilir. Uzmanlar, HbA1c, beslenme ve egzersizin önemine dikkat çekiyor.
Kanda uzun süre yüksek seyreden şeker, vücuttaki proteinlere bağlanarak dokularda hasara yol açabiliyor. Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, bu süreci yiyeceklerin ısıyla karamelize olmasına benzetirken, yüksek kan şekerinin yaşlanma hızını artırabileceğini belirtti.
Çoruhlu, SÖZCÜ TV’de Simge Fıstıkoğlu’nun sorularını yanıtlarken sağlıklı ve uzun yaşamla ilgili değerlendirmelerde bulundu. Uzmanın anlatımına göre kan dolaşımındaki fazla şeker, proteinlerin yapısını bozarak damarlar, kolajen ve göz merceği gibi dokularda zaman içinde değişimlere neden olabiliyor.
B1 vitamini ve karnosinin rolü
Çoruhlu, B1 vitamini olarak bilinen tiaminin, besinlerle alınan şekerin hücreler tarafından enerji üretiminde kullanılmasına katkı sağladığını ifade etti. Şekerin enerjiye dönüştürülmesi yerine laktat yoluna yönelmesinin ise yorgunluk ve kas ağrılarıyla ilişkilendirilebileceğini söyledi. B1 vitamininin vücutta daha etkili kullanılabilmesi amacıyla geliştirilen benfotiyaminin de bu alanda takviye olarak gündeme geldiğini aktardı.
Uzman, karnosini ise şekerin proteinlere bağlanmasını sınırlayabilecek bir molekül olarak tanımladı. Yeterince kullanılmayan ya da fazla şeker nedeniyle oluşan artıkların hemoglobine, kolajene, damarlara ve göz dokularına tutunabileceğini; karnosinin bu süreçte söz konusu bileşiklerle etkileşime girebildiğini belirtti.
Yaşlanmayla birlikte dokuların görünümü değişiyor
Yüksek kan şekerinin proteinlerde oluşturduğu hasar, zaman içinde dokuların daha mat ve koyu görünmesine katkıda bulunabiliyor. Göz merceğinin yaşla birlikte saydamlığını kaybederek sararması bu sürece örnek gösterilirken, kolajenin de zaman içinde ışığı daha az geçiren bir yapı kazanabileceği ifade edildi.
Benzer değişimlerin damarlarda da görülebileceğini belirten Çoruhlu, yaşlanmayla birlikte damar duvarlarında sertleşme ve plak oluşumu gibi sorunların ortaya çıkabildiğini söyledi. Bu tabloyu halk arasında kullanılan “şekerlenme” ya da “karamelize olma” ifadeleriyle açıkladı.
HbA1c, geçmiş aylardaki şeker düzeyini gösteriyor
Kan şekerinin vücutta oluşturabileceği protein hasarını izlemek için kullanılan testlerden biri hemoglobin A1c, yani HbA1c. Bu değer, yaklaşık son üç aylık dönemde şekerin alyuvarlardaki hemoglobine ne ölçüde bağlandığı hakkında bilgi veriyor. Fruktozamin testi ise albümine bağlanan şekeri değerlendirerek yaklaşık üç haftalık daha kısa bir döneme işaret ediyor.
Çoruhlu, HbA1c değerinin düşürülmesinin yüksek kan şekeri kaynaklı hasarın azaltılması açısından önem taşıdığını vurguladı. Kan şekeri yüksekliğinin fark edilmesi ve takip edilmesi için test sonuçlarının hekim değerlendirmesiyle ele alınması gerektiği unutulmamalı.
Beslenme ve hareket önem taşıyor
Uzman, yüksek kan şekerine karşı daha az ve dengeli beslenmenin yanı sıra düzenli egzersizin de önemli olduğunu söyledi. Şeker içeren gıdaların kısa sürede ve fazla miktarda tüketilmesinin kan şekeri dalgalanmalarını artırabileceğini belirterek, sağlıklı kabul edilen bal, pekmez ve hurma gibi ürünlerin de ölçülü tüketilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Yeme hızının da önemli olduğunu ifade eden Çoruhlu, besinlerin yavaş yenmesi ve iyice çiğnenmesinin tercih edilmesini önerdi. Karbonhidrat içeren gıdaların yalnızca tatlılarla sınırlı olmadığını belirten uzman; unlu ürünler, bazı içecekler ve alkolün de kan şekeri üzerindeki etkilerinin göz önünde bulundurulması gerektiğini söyledi.
Çoruhlu ayrıca yüksek fruktozlu mısır şurubu içeren ürünlere karşı uyarıda bulundu. Bu tür ürünlerin karaciğer yağlanması, damar sağlığı ve cilt yaşlanması gibi çeşitli sorunlarla ilişkilendirilebildiğini belirtti. Beslenme düzeninde yapılacak değişikliklerin kişisel sağlık durumuna göre planlanması ve gerektiğinde sağlık uzmanından destek alınması gerekiyor.
